Dobrze oznakowany szlak to taki, którym można poruszać się pieszo lub na rowerze bez konieczności używania mapy turystycznej. Rzeczywistość pokazuje nieco odmienną sytuacje. Oczywiście nie wszystkie szlaki w Polsce wymagają posiłkowania się mapą, ale lepiej bez mapy nie wyruszać na nieznany szlak. Lepiej „dmuchać na zimne” i być przygotowanym na zasięgnięcie informacji z dobrej mapy.

Od początku zorganizowanych form turystyki znakowaniem i konserwacją szlaków turystycznych zajmowały się lokalne stowarzyszenia turystyczne. Udostępnienie najszerszemu ogółowi społeczeństwa turystycznie atrakcyjnych terenów jest jednym z naczelnych zadań PTTK. Tym samym to wspomniana organizacja jest odpowiedzialna za standaryzację i nadzór nad znakowaniem szlaków turystycznych w Polsce.

Według definicji PTTK „szlakiem turystycznym jest wytyczona w terenie trasa służąca do odbywania wycieczek, oznakowana jednolitymi znakami (symbolami) i wyposażona w urządzenia informacyjne, które zapewniają bezpieczne i spokojne jej przebycie turyście o dowolnym poziomie umiejętności i doświadczenia, o każdej porze roku i w każdych warunkach pogodowych, o ile szczegółowe wymagania nie stanowią inaczej (okresowe zamykanie w przypadku niekorzystnych warunków pogodowych lub ze względów przyrodniczych na terenach chronionych)” – źródło: Instrukcja Znakowania Szlaków Turystycznych PTTK.

Rozróżnia się następujące rodzaje szlaków turystycznych:

– piesze górskie i nizinne oraz ścieżki spacerowe, przyrodnicze i dydaktyczne,

– narciarskie,

– rowerowe,

– kajakowe,

– jeździeckie.

Każdy rodzaj szlaku posiada własny jednolity system znaków i urządzeń informacyjnych zgodny ze wspomnianą Instrukcją. W tej publikacji skupimy się na szlakach rowerowych oraz pieszych, ponieważ są one najczęściej użytkowane przez turystów rowerowych.

Instrukcja znakowania wyróżnia się dwie grupy symboli stosowanych do oznakowania szlaków:

– znaki określające przebieg szlaku,

– znaki informacyjne i ostrzegawcze.

Znaki na szlakach pieszych, rowerowych oraz ścieżkach spacerowych, przyrodniczych i dydaktycznych są wykonywane na białym tle wyłącznie w kolorach: czerwonym, niebieskim, zielonym, żółtym i czarnym. Kolorystyka szlaku, wbrew obiegowej opinii, nie ma związku z jego trudnością.

Szlaki piesze

Znaki określające przebieg szlaku:

rys1

 

Znak podstawowy, prostokątny składający się z trzech poziomych pasków, przy czym paski zewnętrzne są koloru białego, a pasek środkowy w kolorze szlaku – rys. 1;

 

 

rys2

 

Znak początku (końca) szlaku, w kształcie koła w kolorze białym, w środku którego znajduje się mniejsze koło w kolorze szlaku – rys. 2;

 

 

Zmiany kierunku szlaków sygnalizuj znaki skrętu o wymiarach składające się z trzech pasków, gdzie zewnętrzne są w kolorze białym, a środkowy w kolorze szlaku i występuje z załamaniem określonym  kątem

rys4

Kolejny znak określający zmianę kierunku szlaku to strzałka z białym tłem i nałożoną strzałką w kolorze szlaku.

rys5

Na terenach trudnych orientacyjnie lub celem zwrócenia uwagi turysty na nagłą zmianę kierunku przebiegu szlaku można stosować wykrzyknik w kolorze białym.

Poza znakami określającymi przebieg szlaków można też na szlakach określić jego przebieg wg. drogowskazów wizerunkiem przypominających strzałkę (rys. 13)  z oznaczeniem koloru szlaku na grocie drogowskazu, na przeciwnym końcu na białym tle czarny napis „PTTK” i nazwa jednostki znakującej – W pierwszym wierszu opisana miejscowość (miejsce) pośrednie, a w drugim miejscowość (miejsce) docelowe wraz z czasem przejścia ( w rejonie górskim) lub odległości (rejon nizinny).

rys13Dla szlaków międzynarodowych wprowadza się oznaczenie symbolem lub numerem szlaku poprzez umieszczenie na kolorowym pasku strzałki (grotu) drogowskazu (kolor) liter biały lub czarny przy szlaku żółtym  – rys. 15;

rys15

Szlaki rowerowe

Do oznakowania międzynarodowych szlaków rowerowych stosuje się następujące znaki:

rys38

 

Znak podstawowy – kwadrat otoczony zieloną obwódką. W górnej części znaku umieszczony jest wizerunek roweru w kolorze zielonym, poniżej litera „R” i cyfra określająca numer szlaku w kolorze zielonym – rys. 38;

 

 

rys39

 

Znak początku (końca) szlaku – również kwadrat otoczony zieloną obwódką. W górnej części znaku umieszczony jest wizerunek roweru w kolorze zielonym, poniżej litera „R”, cyfra określająca numer szlaku oraz koło w kolorze zielonym – rys. 39;

 

 

Znak zmiany kierunku – kwadrat otoczony zieloną obwódką. W górnej części znaku umieszczony wizerunek roweru w kolorze zielonym, poniżej litera „R”, cyfra określająca numer szlaku oraz strzałka w kolorze zielonym – rys. 40 i 41;

rys40

Do oznakowania krajowych szlaków rowerowych stosuje się następujące znaki:

rys42

 

Znak podstawowy – kwadrat otoczony obwódką w kolorze czarnym. W górnej części znaku umieszczony jest wizerunek roweru w kolorze czarnym, poniżej prostokąt w kolorze szlaku – rys. 42;

 

 

rys43

 

Znak początku (końca) szlaku – kwadrat otoczony obwódką w kolorze czarnym. W górnej części znaku umieszczony jest wizerunek roweru w kolorze czarnym, poniżej koło w kolorze szlaku – rys. 43;

 

 

Znak zmiany kierunku – kwadrat otoczony czarną obwódką. W górnej części znaku umieszczony wizerunek roweru w kolorze czarnym, poniżej strzałka w kolorze szlaku – rys. 44.

rys44

Na szlakach rowerowych stosuje się również znaki informacyjne pomagające w określeniu swojej pozycji w terenie, drogowskaz otoczony obwódką w kolorze czarnym. Znak składa się z dwu części podzielonych pionową linią ciągłą w kolorze czarnym. W większej części znaku u góry umieszczony jest wizerunek roweru w kolorze czarnym oraz strzałka skierowana w lewo, prawo lub w górę w kolorze szlaku. Poniżej umieszczone są nazwy miejscowości, przez które prowadzi szlak z odległościami w kilometrach w kolorze czarnym. W mniejszej części znaku umieszczona jest nazwa jednostki znakującej – rys. 45, 46 i 47;

rys46

W uzasadnionych warunkami terenowymi przypadkach, poza drogami publicznymi dopuszcza się stosowanie znaków podwójnych, sporadycznie potrójnych (na bardzo krótkich odcinkach) malowanych przy użyciu szablonów. Znaki umieszcza się w następującej kolejności kolorów licząc od góry: czerwony, niebieski, zielony, żółty, czarny – rys. 53 i 54.

rys53

Jak pokazuje rzeczywistość niestety znaczna część szlaków turystycznych w naszym kraju bez względu na ich kategorię jest źle lub w ogóle nie oznakowana. Wynika to z wielu czynników. Poważnym mankamentem, z którym można spotkać się podróżując rowerem w Polsce jest ich podatność na uszkodzenie i zniszczenie. Poza tym w wielu przypadkach funkcjonują szlaki wytyczane przez samorządy lub instytucje lokalne, które są znakowane wg. bliżej nie określonych zasad. Po prostu „żeby było” oznakowanie – takie można odnieść wrażenie. Ważnym procesem w celu poprawy obecnej sytuacji jest wprowadzenie jednolitego sytemu znakowania szlaków i przestrzeganie tychże zasad. System już jest (wdrożony przez PTTK), wystarczy stosować jego zalecenia. Widać to bardzo trudne dla potencjalnych operatorów szlaków. Liczymy, że ta sytuacja zacznie się z czasem zmieniać.

Autor: Piotrek Książek

Źródło: Instrukcja Znakowania Szlaków Turystycznych PTTK.